Thứ sáu - 19/07/2019 13:31
Tìm hiểu mô hình VKSND đầu tiên - VKSND Liên Xô

Kỷ niệm 59 năm ngày thành lập ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam (26/7/1960 - 26/7/2019) là dịp để tập thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động ngành Kiểm sát chúng ta qua các thế hệ khác nhau cùng nhìn lại một hành trình gần 60 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành. Trong lịch sử đầy vẻ vang đó, mỗi thành viên ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam nên cùng nhau ôn lại quá khứ, tìm về các giá trị lịch sử của Ngành để từng cá nhân thêm tự hào hơn về Ngành mà mình đang làm việc và nỗ lực đóng góp, cống hiến nhiều hơn nữa cho ngành Kiểm sát của chúng ta ngày một thêm vững mạnh.

Chúng ta sẽ cùng ngược về quá khứ, tìm hiểu về mô hình Viện kiểm sát nhân dân đầu tiên của khối các nước xã hội chủ nghĩa - Viện kiểm sát nhân dân Liên Xô- hình mẫu về tổ chức và hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam chúng ta.

Sau khi Cách mạng Tháng Mười Nga thắng lợi vào ngày 7/11/1911 đến năm 1922, ở Liên Xô đã áp dụng mô hình Hội đồng Công tố tạm thời để thực hiện một số chức năng tương tự như Viện kiểm sát. Trong thời gian từ 1917 đến 1922, mặc dù có sự tồn tại của Hội đồng Công tố Xô Viết nhưng chức năng giám sát tuân theo pháp luật trong nhà nước lại được giao cho nhiều cơ quan Nhà nước khác nhau thực hiện. Quy định này dẫn đến sự phân tán, chồng lấn, đùn đẩy trách nhiệm về hoạt động và hiệu quả thấp, không đủ mạnh trong bảo vệ pháp luật. Ở Liên Xô lúc đó khi mà nhiệm vụ xây dựng và phát triển chế độ xã hội mới được đặt lên hàng đầu thì nhiệm vụ bảo vệ pháp chế thống nhất trong phạm vi cả nước trở thành nhiệm vụ cực kỳ quan trọng. Nhu cầu về một cơ quan nhà nước có chức năng duy nhất là giám sát tuân thủ pháp luật bảo đảm pháp chế thống nhất trong mọi lĩnh vực hoạt động nhà nước đã hình thành.

Trước thực tế mô hình Hội đồng Công tố tỏ ra hoạt động không hoàn toàn hiệu quả và không phù hợp với bản chất pháp chế xã hội chủ nghĩa mà cần phải tìm ra một mô hình mới thay thế.  Lênin với tư cách là một nhà cách mạng có sự am hiểu sâu sắc không chỉ về các vấn đề lý luận, chính trị mà còn hiểu biết rất toàn diện về Nhà nước và pháp luật đã tích cực nghiên cứu và dành rất nhiều tâm huyết cho việc xây dựng nên mô hình kiểm sát Liên Xô nhằm bảo vệ và duy trì thành quả cách mạng Xô Viết, tích cực chống lại thù trong giặc ngoài và giữ vững pháp chế nghiêm minh.

Trên cơ sở tiếp thu và phát triển từ mô hình Viện Công tố của vua Pier Đệ nhất năm 1772, Lênin đã quyết định thành lập Viện kiểm sát Nhân dân Liên Xô.

Sau khi được thành lập vào năm 1922, ngành Kiểm sát Liên Xô từng bước hoàn thiện về cơ cấu tổ chức và cách thức hoạt động. Theo quy định, hệ thống cơ quan Viện kiểm sát ở Liên Xô có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của chính quyền hành pháp, các Xô viết địa phương, các tổ chức kinh tế, tổ chức quần chúng, hệ thống Tòa án. Mục đích của việc thực hiện chức năng kiểm sát là để đảm bảo pháp luật được tuân thủ, thi hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Từ đó, cấu trúc của Viện kiểm sát Liên Xô về cơ bản được giữ nguyên cho đến ngày hôm nay và được khẳng định trong các Hiến pháp 1936, 1977, 1993 và Luật liên bang về Viện kiểm sát Liên bang Nga năm 1995 (được Đu ma quốc gia liên bang Nga thông qua ngày 18/ 10/1995 và được Tổng thống Liên bang Nga công bố ngày 17/11/1996).

Nói về đặc điểm của Viện kiểm sát, một cơ quan quan trọng của chế độ Xô viết, nên bắt đầu bằng một trong những tác phẩm hay nhất của Lênin liên quan đến vấn đề pháp luật, tức là bức thư đề ngày 20/5/1922 của Lênin gửi Stalin để chuyển cho Bộ chính trị với nhan đề “Bàn về chế độ song trùng trực thuộc và pháp chế”,trong thư, V.I.Lênin đã phân tích rằng tổ chức Viện kiểm sát theo nguyên tắc song trùng trực thuộc như các cơ quan nhà nước khác là không phù hợp. Viện kiểm sát, theo Lênin là cơ quan kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan nhà nước, viên chức nhà nước và mọi công dân. Nó bảo đảm cho “bất cứ quyết định nào của bất cứ một cơ quan hành chính địa phương nào cũng không đi ngược pháp luật”. Cho nên “Viện kiểm sát địa phương chỉ trực thuộc vào Trung ương”. Sở sĩ, Lênin đưa ra ý kiến này là vì  đa số các ủy viên Ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô quyết định rằng Viện kiểm sát mà Lênin đang xây dựng dự thảo thành lập để tăng cường “quyền lực theo chiều dọc” phải được xây dựng theo nguyên tắc “phụ thuộc kép”, nghĩa là phụ thuộc cả trung ương lẫn chính quyền địa phương. Lênin phản đối quyết định đó, Người cho rằng quyết định đó “phản ánh quyền lợi và thành kiến của giới chức quan liêu địa phương” và Người kiên quyết bảo vệ tính tập quyền.

Rõ ràng, khi xây dựng mô hình Viện kiểm sát, Lênin đã đặc biệt chú ý những nguyên tắc tổ chức đặc thù của Viện kiểm sát như nguyên tắc độc lập, tập trung, thống nhất, không song trùng trực thuộc để bảo đảm cho Viện kiểm sát có khả năng chống lại bất kỳ ảnh hưởng địa phương và cá nhân nào khi thực hiện chức năng của mình. Dự thảo thành lập Viện kiểm sát của Lênin vì thế ngay lúc đầu đã gặp phải sự phản đối gay gắt.

Lênin đã bảo vệ được quan điểm của mình và cho đến nay Viện kiểm sát vẫn là cơ quan tập quyền, nó là tổ chức mà theo pháp luật là độc lập và không phụ thuộc vào chính quyền địa phương. Tuy nhiên Lênin cũng chấp nhận một phần ý kiến của các ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng và quyết định các kiểm sát viên phải được “bầu” trong số các ủy viên ban chấp hành Đảng bộ cấp tương đương, nghĩa là về mặt Đảng, các kiểm sát viên sẽ chịu sự lãnh đạo của địa phương.

Sự tồn tại  cũng như hoạt động của mô hình Viện kiểm sát gắn liền với việc xây dựng nhà nước ở các nước xã hội chủ nghĩa.  Với gần 70 năm hoạt động của mình, ngành Kiểm sát Liên Xô đã tích cực trong việc bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, góp phần duy trì trật tự pháp luật Liên bang Xô Viết.  Năm 1991, Liên Xô tan rã, mô hình Viện kiểm sát Liên Xô đối mặt nhiều thách thức về cơ sở pháp lý tồn tại và hoạt động. Mãi vào năm 1995, Luật liên bang về Viện kiểm sát Liên bang Nga được ban hành thì chức năng của nó mới được quy định rõ hơn. Điều 1 Luật này quy định: “Viện kiểm sát Liên bang Nga là một hệ thống cơ quan liên bang tập trung thống nhất nhân danh liên bang thực hiện hoạt động kiểm sát tuân theo pháp luật hiện hành trên phạm vi lãnh thổ của liên bang”.Trên tổng thể, mô hình Viện kiểm sát Liên bang Nga không có quá nhiều khác biệt so với mô hình Viện kiểm sát Nhân dân Liên Xô trước đây, chỉ có một số thay đổi nhằm phù hợp với đặc điểm chính trị  mới.

Tìm hiểu về mô hình Viện kiểm sát nhân dân Liên Xô là cách để mỗi thành viên của ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành và bản chất của ngành, thêm trân trọng những giá trị mà các thế hệ đi trước đã để lại và cùng nhau cố gắng vì sự vững mạnh của ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam, vì nền pháp chế xã hội chủ nghĩa, vì cuộc sống nhân dân.


 

Tác giả bài viết: Quốc Sĩ

Nguồn tin: Phòng 8

  Ý kiến bạn đọc

Bạn cần trở thành thành viên của nhóm để có thể bình luận bài viết này. Nhấn vào đây để đăng ký làm thành viên nhóm!

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thống kê lượt truy cập
  • Đang truy cập12
  • Hôm nay533
  • Tháng hiện tại12,194
  • Tổng lượt truy cập241,885
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây